Όταν ένα πρόσωπο πεθαίνει, η περιουσία του, δηλαδή τόσο τα περιουσιακά στοιχεία όσο και τα χρέη του, περνά στους κληρονόμους του. Ο νόμος όμως δεν υποχρεώνει κανέναν να γίνει κληρονόμος: ο καθένας μπορεί να αποδεχθεί την κληρονομιά ή να την αποποιηθεί. Η απόφαση αυτή έχει σημαντικές συνέπειες, γι’ αυτό αξίζει να ληφθεί με πλήρη ενημέρωση.
Τι σημαίνει «επαγωγή» της κληρονομιάς
Η κληρονομιά «επάγεται», δηλαδή προσφέρεται, στους κληρονόμους με τον θάνατο του κληρονομουμένου, είτε με βάση διαθήκη είτε με βάση τον νόμο (εξ αδιαθέτου διαδοχή). Από τη στιγμή που ο κληρονόμος μαθαίνει την επαγωγή και τον λόγο της, ξεκινά να τρέχει η προθεσμία μέσα στην οποία μπορεί να αποποιηθεί.
Η προθεσμία αποποίησης
Κατά τον Αστικό Κώδικα, η αποποίηση γίνεται μέσα σε τέσσερις μήνες από τότε που ο κληρονόμος έμαθε την επαγωγή και τον λόγο της. Η προθεσμία είναι μεγαλύτερη σε ορισμένες περιπτώσεις, για παράδειγμα όταν ο κληρονομούμενος είχε την τελευταία του κατοικία στο εξωτερικό ή όταν ο κληρονόμος βρισκόταν στο εξωτερικό όταν έμαθε την επαγωγή. Επειδή το πότε ακριβώς «έμαθε» κανείς μπορεί να αμφισβητηθεί, είναι συνετό να μην αφήνετε το θέμα για την τελευταία στιγμή.
Πώς γίνεται η αποποίηση
Η αποποίηση γίνεται με δήλωση στη γραμματεία του αρμόδιου δικαστηρίου της τελευταίας κατοικίας του κληρονομουμένου (κατά κανόνα του Ειρηνοδικείου). Για τους ανήλικους κληρονόμους απαιτείται, κατά κανόνα, και άδεια του δικαστηρίου, που πρέπει να ζητηθεί έγκαιρα.
Με την αποποίηση ο κληρονόμος θεωρείται ότι δεν έγινε ποτέ κληρονόμος. Η μερίδα του περιέρχεται σε εκείνον που θα καλούνταν αν ο αποποιούμενος δεν ζούσε, συχνά δηλαδή στα δικά του τέκνα. Για τον λόγο αυτό, σε κληρονομιές με χρέη συνήθως εξετάζεται η αποποίηση από όλη την οικογένεια διαδοχικά.
Ρητή και σιωπηρή αποδοχή
Η αποδοχή μπορεί να γίνει ρητά, με δήλωση που περιβάλλεται τον τύπο του συμβολαιογραφικού εγγράφου, η οποία είναι απαραίτητη π.χ. για τη μεταγραφή ακινήτων. Μπορεί όμως να προκύψει και σιωπηρά:
- όταν παρέλθει άπρακτη η προθεσμία αποποίησης, οπότε η κληρονομιά θεωρείται ότι έγινε αποδεκτή·
- όταν ο κληρονόμος συμπεριφέρεται ως κύριος της περιουσίας, για παράδειγμα πουλά ή διαθέτει στοιχεία της κληρονομιάς.
Ορισμένες πράξεις, όπως η μέριμνα για την κηδεία ή συντηρητικά μέτρα για τη διάσωση της περιουσίας, κατά κανόνα δεν θεωρούνται αποδοχή. Η διάκριση όμως δεν είναι πάντα προφανής και καλό είναι να ελέγχεται.
Αποδοχή με το ευεργέτημα της απογραφής
Ο κληρονόμος που αποδέχεται ευθύνεται, κατά κανόνα, για τα χρέη της κληρονομιάς και με τη δική του περιουσία. Ο νόμος προβλέπει όμως μια ενδιάμεση λύση: την αποδοχή «με το ευεργέτημα της απογραφής». Σε αυτή την περίπτωση η ευθύνη για τα χρέη περιορίζεται στο ενεργητικό της κληρονομιάς. Για ορισμένα πρόσωπα, όπως οι ανήλικοι, η αποδοχή γίνεται από τον νόμο με αυτόν τον τρόπο.
Τι να κάνετε πρακτικά
- Συγκεντρώστε πληροφορίες για την περιουσία και τα χρέη του κληρονομουμένου (ακίνητα, λογαριασμούς, δάνεια, οφειλές προς Δημόσιο).
- Ελέγξτε αν υπάρχει διαθήκη και αν έχει δημοσιευθεί.
- Σημειώστε την ημερομηνία από την οποία μάθατε την επαγωγή.
- Ζητήστε νομική συμβουλή πριν προβείτε σε οποιαδήποτε πράξη διάθεσης περιουσιακών στοιχείων.
Θυμηθείτε επίσης ότι η αποδοχή κληρονομιάς έχει και φορολογικές υποχρεώσεις, οι οποίες ακολουθούν δικές τους προθεσμίες και διαδικασίες.